जीवन बीमाः सुरक्षित भविष्यको भरपर्दो आधार
आजको समय अनिश्चितताले भरिएको समय हो । मानिसले जीवनभर धेरै सपना देख्छन, परिवारका लागि मेहनत गर्छन, भविष्य राम्रो बनाउने योजना बनाउँछन । प्रत्येक व्यक्तिको चाहना हुन्छ कि आफ्नो परिवार सुखी होस्, बच्चाहरूले राम्रो शिक्षा पाऊन्, घरमा आर्थिक समस्या नआओस् र वृद्धावस्थासम्म जीवन सहज चलोस् । तर जीवन सधैं योजनाअनुसार चल्दैन । कहिले दुर्घटना, कहिले रोग, कहिले आर्थिक संकट त कहिले अप्रत्याशित घटना आउन सक्छ । यही कारणले भविष्यको सुरक्षाका लागि आजको समयमा जीवन बीमा अत्यन्त आवश्यक विषय बनेको छ ।
नेपालमा अझै पनि धेरै मानिसहरूले जीवन बीमालाई पूर्ण रूपमा बुझ्न सकेका छैनन् । कतिपयले यसलाई केवल पैसा तिर्ने प्रक्रिया ठान्छन् भने कतिपयले मृत्यु भएपछि मात्र फाइदा हुने व्यवस्था भन्ने बुझाइ राख्छन् । अझ केही मानिसहरू “बीमा भनेको धनी मानिसले गर्ने कुरा हो”, “यो त पैसा फसाउने माध्यम हो”, “मलाई केही हुँदैन” भन्ने सोच राख्ने गर्छन् । तर वास्तविकता भने बिल्कुल फरक छ । जीवन बीमा कुनै खर्च होइन, यो सुरक्षित भविष्यको आधार हो । यो एउटा यस्तो आर्थिक सुरक्षा प्रणाली हो जसले व्यक्तिको अनुपस्थितिमा पनि परिवारलाई आर्थिक रूपमा जोगाएर राख्ने काम गर्छ ।
सरल भाषामा भन्नुपर्दा, जीवन बीमा भनेको व्यक्तिले आफ्नो भविष्य र परिवारको सुरक्षाका लागि गरिने आर्थिक सम्झौता हो । व्यक्तिले निश्चित समयसम्म निश्चित रकम बीमा कम्पनीलाई तिर्छ र कम्पनीले भविष्यमा आउन सक्ने जोखिमको जिम्मेवारी लिन्छ । यदि बीमा अवधिभित्र कुनै अप्रिय घटना भयो भने परिवारले आर्थिक सहायता प्राप्त गर्छ । यदि व्यक्ति सुरक्षित रह्यो भने अवधि पूरा भएपछि एकमुष्ट रकम फिर्ता पाउन सक्छ। यसरी हेर्दा जीवन बीमा जोखिम व्यवस्थापनसँगै बचत र भविष्य निर्माणको माध्यम पनि हो ।
आजको समाजमा आर्थिक असुरक्षा ठूलो समस्या बनिरहेको छ । धेरै परिवार एउटा व्यक्तिको आम्दानीमा निर्भर हुन्छन् । यदि त्यो व्यक्ति अचानक कुनै दुर्घटना वा रोगका कारण काम गर्न नसक्ने अवस्थामा पुग्यो वा जीवन गुम्यो भने परिवारको अवस्था निकै कठिन बन्न सक्छ । घर खर्च, बच्चाको पढाइ, ऋण, स्वास्थ्य उपचार जस्ता आधारभूत आवश्यकतासमेत पूरा गर्न समस्या आउन सक्छ । यस्तो अवस्थामा जीवन बीमाले परिवारलाई ठूलो सहारा दिन्छ। बीमाबाट प्राप्त रकमले परिवारलाई तत्काल आर्थिक संकटबाट बचाउन मद्दत गर्छ । त्यसैले जीवन बीमा केवल एउटा कागजी प्रक्रिया नभई परिवारप्रतिको जिम्मेवारी पनि हो ।
जीवन बीमाको अर्को महत्वपूर्ण पक्ष भनेको बचतको बानी विकास गर्नु हो । धेरै मानिसहरूले “पछि बचत गरौंला” भनेर सोच्ने गर्छन् तर नियमित बचत गर्न सक्दैनन् । तर बीमाले मानिसलाई नियमित रूपमा केही रकम छुट्याउने बानी बसाल्छ । सानो रकमबाट सुरु भएको बचत समयसँगै ठूलो रकममा परिणत हुन्छ । यसले भविष्यमा घर निर्माण, व्यवसाय, बच्चाको शिक्षा, विवाह वा वृद्धावस्थाको आवश्यकता पूरा गर्न सहयोग पुर्याउँछ ।
अहिलेको समयमा मानिसहरू विभिन्न प्रकारका जोखिमसँग जुधिरहेका छन् । स्वास्थ्य समस्या बढिरहेका छन्, दुर्घटनाको सम्भावना बढेको छ, आर्थिक अस्थिरता पनि बढिरहेको छ । यस्ता परिस्थितिमा जीवन बीमा आर्थिक ढालजस्तै बनेर उभिन्छ । विशेष गरी परिवारको जिम्मेवारी बोकेका व्यक्तिका लागि यो झन् आवश्यक हुन्छ । आज युवा अवस्थामा स्वस्थ र सक्रिय भए पनि भविष्यमा के हुन्छ भन्ने कसैले भन्न सक्दैन । त्यसैले जीवन बीमालाई समयमै सुरु गर्नु बुद्धिमानी निर्णय हो ।
नेपालमा पछिल्लो समय जीवन बीमाप्रति जनचेतना विस्तार हुँदै गएको छ । शहरदेखि गाउँसम्म मानिसहरूले यसको महत्व बुझ्न थालेका छन् । वैदेशिक रोजगारीमा जाने युवाहरू, व्यवसायी, कर्मचारी, किसान तथा स्वरोजगार व्यक्तिहरूले पनि बीमाको आवश्यकता महसुस गर्न थालेका छन् । किनकि आजको सानो तयारीले भोलिको ठूलो संकटलाई कम गर्न सक्छ भन्ने कुरा समाजले विस्तारै बुझ्दै गएको छ ।
तर अझै पनि धेरै मानिसहरू गलत जानकारीका कारण बीमाबाट टाढा छन् । कतिपयले अरूको कुरा सुनेर नकारात्मक धारणा बनाउँछन् । वास्तवमा बीमा गर्दा सबैभन्दा महत्वपूर्ण कुरा सही जानकारी लिनु हो । आफ्नो आय, आवश्यकता र भविष्यको योजनाअनुसार उपयुक्त योजना छनोट गर्नुपर्छ। विश्वसनीय बीमा कम्पनी छान्नुपर्छ र नियम तथा सुविधाबारे स्पष्ट रूपमा बुझ्नुपर्छ । बुझेर गरिएको बीमा सधैं लाभदायक हुन्छ ।
जीवन बीमा केवल मृत्यु पछिको रकम होइन, यो आत्मविश्वास पनि हो । बीमा गरेका व्यक्तिमा “मेरो परिवार भविष्यमा असुरक्षित हुँदैन” भन्ने मानसिक शान्ति हुन्छ । यसले मानिसलाई अझ जिम्मेवार र आत्मनिर्भर बन्न प्रेरित गर्छ । वास्तवमा बीमा भनेको भविष्यप्रतिको सकारात्मक सोच हो ।
आज मानिसहरूले मोबाइल, मनोरञ्जन, विलासिता र अनावश्यक कुरामा हजारौं रुपैयाँ खर्च गर्छन् । तर भविष्यको सुरक्षाका लागि थोरै रकम छुट्याउन हिच्किचाउँछन् । जबकि कठिन समयमा सबैभन्दा ठूलो साथ दिने कुरा नै आर्थिक सुरक्षा हो। त्यसैले जीवन बीमालाई खर्चको रूपमा होइन, सुरक्षित भविष्यका लागि गरिएको लगानीको रूपमा बुझ्न आवश्यक छ ।जीवनमा जोखिम कहिले आउँछ भनेर कसैले थाहा पाउँदैन। तर सचेत व्यक्ति त्यो जोखिम आउनुअघि नै तयारी गर्छ । जीवन बीमा त्यही तयारी हो। यसले व्यक्तिलाई मात्र होइन, उसको परिवारलाई पनि सुरक्षित बनाउँछ ।
अन्त्यमा, जीवन बीमा आजको आवश्यकता हो, विलासिता होइन। यो परिवारप्रतिको माया, जिम्मेवारी र भविष्यप्रतिको दूरदृष्टि हो । आफू सुरक्षित हुनु मात्र पर्याप्त हुँदैन, आफ्नो परिवारको भविष्य पनि सुरक्षित बनाउनुपर्छ । त्यसैले जीवन बीमाबारे सही जानकारी लिऔं, अरूलाई पनि बुझाऔं र आर्थिक रूपमा सुरक्षित समाज निर्माणतर्फ अघि बढौं ।
